Duurzaamleven.net blog

Vorige week keek ik met een half oog naar Discovery's "Really Big Things", een aflevering over de grootste papier fabriek van Zweden. Mijn gemoed zonk toen de bedrijfsleider doodleuk vertelde er per dag 25.000 bomen doorheen te jagen. Maar gelukkig vertelde hij dat deze bomen zelf geplant waren, en dat er meer aangeplant werd dan gekapt, dit ppp document lijkt dit te bevestigen. In zweden worden per jaar 330 miljoen nieuwe sparen en dennen geplant, en vanaf 30 jaar weer voor 95% gekapt. En dit al meer dan 100 jaar. Pikant detail; jonge aanwas neemt meer CO2 op dan volgroeide bomen.

En nou kunnen ze dennenhout zo goed verduurzamen dat tropisch hard hout obsoleet in de regenwouden kan blijven staan.

Dus Nederland, afschaffen die kleinschalige boomplantdagen, en omschakelen van landbouw naar bosbouw. Dan kan Slochteren ook dicht.

En, nu we toch bezig zijn, de Hennep plantages niet opruimen maar uitbreiden ( met industriële Hennep THC < 1% ). Dit zou niet alleen isolatie materiaal opleveren maar ook biogas.

En misschien is dit alles genoeg voor de 2e 10% van de Nederlandse energiebehoefte.

Ik zeg doen.

Volgens McDonough bestaat "weg" niet. Want waar gaan dingen heen als je ze "weg" gooit? Ze zijn dan niet ineens verdwenen, ze zijn alleen ergens anders naar toe. In het gunstigste geval maken ze deel uit van een kringloop, zoals keuken en tuinafval op een composthoop. Deze ideale situatie wordt op afstand gevolgd door producten die worden 'gerecycled' (of 'downcycled' zoals het in Cradle to Cradle wordt genoemd), zoals papier, plastic en metaal.

Maar het overgrote deel van ons afval komt op de stort terecht. Dat geld voor ons huisafval, maar dat geld ook voor electronica, autobanden, vliegtuigen en boten.

Deze foto's laten prachtig zien wat er dan gebeurd. Het is natuurlijk maar een topje van de ijsberg, maar het geeft toch een gevoel van de enorme bergen afval die we met z'n allen produceren.

De coalitie voert al ruim een week crisisoverleg, en het gaat moeizaam. Gangbare economie-theorie schrijft voor dat je recessies bestrijdt door de bestedingen op te schroeven. En de enige die dat in tijden van economische tegenspoed kan doen is de overheid. Met geleend geld, dat wel. Dus alle partijen willen investeren, maar er is verschil van mening hoeveel bezuinigingen daar tegenover moeten staan en hoe snel de staatsboekhouding weer op orde moet zijn.

Onze huidige economie is gebaseerd op de kringloop van geld. Dat is net zoiets als de natuurlijke kringlopen van bijvoorbeeld water en voedingsstoffen, maar net een beetje anders. De geldkringloop is namelijk niet stabiel, maar moet groeien. En die groei moet groter zijn dan de inflatie, want anders schiet je er niets mee op.

Die groei komt natuurlijk ergens vandaan. Om te kunnen goeien, moet de economie gevoed worden. Gelukkig zijn er schijnbaar onuitputtelijke voedingsbronnen, zoals de bodem, de zee en fossiele brandstoffen. Ik zeg 'schijnbaar' omdat het inmiddels niemand kan zijn ontgaan dat die bronnen verre van onuitputtelijk zijn. De bodem raakt uitgeput, de zee raakt overbevist, en de olie raakt op.

Leren we van onze fouten? 'De voorraad olie is natuurlijk te beperkt, terwijl de voorraden kool en uranium veel groter zijn. Dus als we daarop overstappen, kunnen we weer een hele tijd vooruit.' Onzin. Eindig is eindig. Punt. Einde verhaal. Geen discussie mogelijk. Dus al zou uranium 'minder eindig' zijn dan olie, uiteindelijk raakt het een keer op en zitten we dus weer met hetzelfde probleem. We moeten dus wat anders verzinnen.

Maar wat dan? Zit de oplossing in spaarlampen, CO₂-compensatie en hybride auto's? Moeten we radicaal simpel gaan leven? Terug naar de prehistorie? Alternatieve economie? Een communistisch systeem zoals op Cuba? Of beperkt houdbaar geld zodat investeren veel aantrekkelijker wordt dan sparen?

Cradle to Cradle spreekt mij erg aan. Omdat het uitgaat van overvloed in plaats van beknibbelen. Daarvoor moeten we wel onze wereld opnieuw ontwerpen. En om dat te kunnen doen, moeten we de manier we ontwerpen opnieuw ontwerpen. Want onze huidige manier van ontwerpen is gericht op maximale winst, en neemt milieu en ethiek amper mee in haar overwegingen.

Maar dit blijft allemaal bij de klassieke Keynesiaanse theorieën. Wat als de gangbare theorie niet meer opgaat? Dit artikel vergelijkt de maatregelen tot-nu-toe met het dotteren van een hartpatient. Wat als het economische systeem inderdaad die hartpatient is en gewoon niet meer werkt als voorheen? Wat zijn dan de alternatieven?

Eén alternatief is de meritocratie. Iets dat al jaren gangbaar is in de groepen ontwikkelaars die aan open source software werken, en die steeds meer zijn ingang begint te vinden in sociale netwerken als bijvoorbeeld Twitter. Zowel bij ontwikkeling van open source software als bij sociale netwerken ontlenen de leden hun status aan hun bijdrage aan de gemeenschap. Hoe meer code van goede kwaliteit je aan het project bijdraagt hoe meer je kunt mee beslissen over het verloop van het project. Hoe mee interessant nieuws je te melden hebt op je blog en op Twitter, hoe meer mensen je berichten zullen lezen. Kenmerk van deze meritocratie-netwerken zijn openheid en transparantie en dat zijn nou net de eigenschappen die veel aan bod komen bij discussies over de hervormingen van ons financiële systeem. Misschien moeten de hervormers eens op het Web 2.0 gaan kijken.

Help, ik heb alweer een Duurzaam dilemma.

Laat ik allereerst zeggen dat ik voor Fair Trade ben. Als we producten uit arme landen betrekken, dan slaap ik beter als de boeren aldaar een mooie en eerlijke boterham daaraan verdienen.

Echter "Duurzaam is lokaal" en Fair Trade producten zijn van verre.

Neem nou Rietsuiker; net gekocht, 500 gr voor 1,19 (slik). Dit geeft een geheel nieuwe betekenis aan het woord Consuminderen : meer betalen voor minder, want de niet Fair Trade Rietsuiker kost 0,98 voor 1000 gr, en vreemd genoeg de lokale kristal suiker hetzelfde.

Dus als ik voor lokaal ga zou ik dus Hollandse kristal suiker moeten kopen, die echter waarschijnlijk nog "unfair" gesubsidieerd word.

Of toch maar Fair Trade ?

De G20 hebben een 'accoord' bereikt. Onze leiders hebben zich voorgenomen iets aan de kredietcrisis te gaan doen, en gaan in april 2009 nog eens kijken wat ze van dat voornemen vinden.

Dat dit soort dingen tijd kosten, wisten we al een tijdje. Dus daar kijken we niet meer van op.

Waar we ook niet meer van op zouden moeten kijken (maar wat ik toch doe) is hoe hardnekkig aan de toverformules van "economische groei" en "open, vrije markten" wordt vastgehouden. Het klinkt mij een beetje als de junk die na jaren van euforie nu toch tegen de gevolgen van zijn verslaving is aangelopen, en als remedie gewoon een nieuwe shot inspuit. Liefst een beetje meer dan voorheen.

Nu is er niets intrinsiek mis met groei en openheid. In tegendeel: groei is prachtig (denk aan opgroeiende kinderen, denk aan bloeiende fruitbomen in het voorjaar, denk aan wijsheid die met de jaren komt) en ik ben een groot voorstander van openheid (denk aan transparantie van de overheid, denk aan vriendschap, denk aan de open standaarden waar het web op draait).

Maar "Growth for the sake of growth is the philosophy of the cancer cell." (Edward Abbey). Groei gaat ergens naartoe: een volgroeid kind, fruit in het najaar, en wijze oude mensen. Het doel bepaalt of groei goed of fout is. En de behoefte aan economische groei komt voort uit hebzucht. Hebzucht van beleggers en van 'topmannen'. Maar ook hebzucht van onszelf, via fondsen van verzekeringen en pensioenen, maar ook via de spotgoedkope producten die we in de winkel kopen zonder ons af te vragen waar ze vandaan komen.

Want onze markt ís niet open. Misschien wel voor de Westerse producenten, maar niet voor de Westerse consumenten en ook niet voor producenten uit ontwikkelingslanden. Ik heb geen idee waar mijn producten vandaan komen. "...be open to the point of promiscuity." (Linus Torvalds). Zet representatieve foto's op producten waaraan je kan zien onder welke omstandigheden ze geproduceerd zijn. Maak een bepaald percentage van de verpakking grijs voor elke eenheid energie die is gestoken in productie en transport (moet je eens zien hoe weinig ruimte er dan overblijft voor reclame). Maak de gezondheidsrisico's van producten inzichtelijk, zoals dat nu al met sigaretten gebeurd. Ik weet wel, dat wil de gemiddelde consument niet, maar ik ben er (juist daarom) van overtuigd dat het zijn gedrag wel zou veranderen.

Uiteindelijk komt het er op neer dat je de hebzucht van de mens in je model van economische groei en open markten mee moet nemen. Het is de keerzijde van dezelfde medaille.

De G20 zoekt de oplossing in regelgeving. Maar "regulation is a sign of design failure" (McDonough). Regelgeving leidt tot een duur leger aan ambtenaren om de regels te handhaven. En tot een nog duurder leger van juristen om de regels te ontduiken. Juristen die alleen de grote bedrijven zich kunnen veroorloven, waardoor we het bestaande, defecte systeem weer fijn in stand houden.

Maar wat dan? Het moet iets radicaal anders zijn, maar niet zo radicaal dat het maatschappelijk onacceptabel wordt. Anarchie of verbod op luxe worden hem dus niet. Wat dacht u van Bruto Nationaal Geluk als graadmeter? Of de Green New Deal?

Waar verwacht u uw heil van?

In de Intermediair van deze week wordt de 'knagende vraag' gesteld waarom handoeken niet al gewassen worden verkocht. Ze drogen dan immers beter. Onderdeel van het antwoord:

Dat zou natuurlijk al in de fabriek kunnen. Toch gebeurt dat niet in de fabriek. In de industrie geeft dat een milieuprobleem. Maar thuis mag dat wel. Daarom laten de producenten ons dat thuis doen, zodat zij niet met het afvalprobleem zitten.

Kortom, we staan ons voor de eerste wasbeurt af te drogen met chemisch afval. Dat mag, omdat je het maar genoeg verspreid.

Dat moet anders en dat kan anders.

Enige tijd geleden waren we op een verjaardagsfeestje waar twee dames het over een derde dame hadden die 'van dat biologisch-dynamische' was. De eerste dame had daar eens pompoenensoep voorgeschoteld gekregen die vreselijk smerig was. Dit leek voor haar te bevestigen dat dat slag mensen niet helemaal goed bij hun hoofd is.

Nu zijn wij niet biologisch-dynamisch en onze pompoenensoep is heerlijk (vinden wij niet alleen), maar dit voorval gaf ons wel een vervelend vermoeden over hoe er achter onze rug misschien wel over ons gepraat wordt. Toen we op datzelfde feestje ook nog eens raar werden aangekeken omdat we ons afvroegen of er zoetstoffen in de vruchtensap zat (niet eens om ideologische redenen, maar gewoon omdat we dat niet lekker vinden), gingen we met een beetje een naar gevoel naar huis.

En dan heb je nog de mensen die het allemaal maar onzin vinden. Je redt echt de wereld niet met een spaarlamp. Het bouwen van windmolens kost meer energie dan ze tijdens hun leven weer opleveren. Biologisch groente en fruit is alleen maar een marketing-truc om goedgelovige lieden geld uit hun zak te kloppen. Je kent die argumenten wel.

Of zijn dat makkelijke smoezen om maar vooral niet na te hoeven denken bij wat je consumeert? Om je leventje maar gewoon verder te kunnen leven zonder je verantwoordelijk te hoeven voelen?

Nu begrijp ik best dat onze spaarlamp de wereld niet gaat redden. Maar we merken aan onszelf dat we alles anders zijn gaan bekijken. Niet alleen spaarlampen, maar ook de dagelijkse boodschappen, ons werk, ons huis, onze tuin, onze vakanties, enzovoort. Het gaat om bewustzijn.

Iemand merkte eens op "Als je daar eenmaal aan begint, dan wordt je daar toch gek van?". En dat is soms ook zo. Bijna elke keuze die je in de huidige maatschappij maakt, doet schade aan de omgeving. Als je dat eenmaal beseft, krijg je het moeilijk. Je kunt het (op dit moment) bijna niet goed doen, maar hooguit minder slecht.

Maar als meer mensen bewust consumeren, merken we het verschil zeker. De buren van deze mensen zouden ook bewust worden, producenten zouden anders produceren, politici zouden anders beslissen. En dan ontstaan er mogelijkheden om "minder slecht" om te zetten in "goed". Dat is misschien nog ver weg, maar ontwikkelingen als Cradle to Cradle geven de burger moed.

Al enige tijd ergeren wij ons aan de lucht die in de kamers van onze dochtertjes hangt. Ze hebben zich netjes gewassen, en zijn nog te jong voor een avondje doorzakken, dus dat is het niet.

Er hangt zo'n typische plastic lucht, die blijkt te komen van een paar van hun poppen. De oorspronkelijke boosdoener was één van de barbie-achtigen. De echte Barbies zijn van een massief en harder soort plastic. Maar er zijn andere merken die bijna niets kosten (op zich al een reden om ze niet te kopen, maar op kinderpartijtjes valt er weinig tegen te doen) en van goedkoper, hol plastic zijn met van die irritante lasrandjes.

U kent die vieze chemische lucht waarschijnlijk wel. Mijn onderbewuste associeert het het "nieuw" (waarschijnlijk vanwege de lucht in nieuwe auto's), maar deze poppen blijven de lucht maanden en soms zelf jaren af geven. We raakten er steeds meer van overtuigd dat zoiets niet gezond kan zijn, zeker niet als je er de hele nacht in ligt te slapen.

Afgelopen weekeinde hadden we er op een morgen genoeg van. Naast de nep-barbie bleek een Mowgli van een recente Albert Heijn actie niet in orde. Beide zijn in de prullebak beland.

De middag van diezelfde dag kwam ik dit artikel tegen dat onze vermoedens bevestigde: die kunststof wazem is inderdaad niet gezond.

Waarom zit het dan in speelgoed!?!

Ooit vroeg ik mij af of Minster Cramer Cradle to Cradle kende. Deze foto toont in elk geval aan dat ze McDonough kent. Maar belangrijker zijn de Almere Principles die bij deze foto horen.

Even kort op een rijtje:

1. Koester diversiteit.
2. Verbind plaats en context.
3. Combineer stad en natuur.
4. Anticipeer op verandering.
5. Blijf innoveren.
6. Ontwerp gezonde systemen.
7. Mensen maken de stad.

Allemaal mooie kreten, en ook principes waar ik achter kan staan. Wel wat vaag (daar zijn het natuurlijk wel principes voor), dus is er ook een uitgebreide versie.

De term 'Almere Principles' doet sterk denken aan 'Hannover Principles'. Ze ademen ook hetzelfde ideaal uit, maar vanwege de toepassing op de groei van een bestaande stad, zijn de Almere Principles een stuk concreter.

Ik ben benieuwd wat deze principes de Gemeente Almere de komende jaren zullen brengen.

Onderstaand filmpje laat zien wat er gebeurd als je een wild idee toepast:

Via spreadtheseed.nl kom je er achter wat het allemaal voorstelt: Stop een zaadje in een biologisch afbreekbaar flesje, gooi het weg, en wacht tot de plant opkomt. Eén idee van uit Cradle to Cradle in de praktijk gebracht.

Leuk!

...zou je denken. Maar "Het flesje [...] bestaat in realiteit niet.". Het is dus slechts promotie. Ook leuk, maar lang niet zo leuk als een echt product.

(Via cradletocradle.nl/)